Nowe standardy usług opiekuńczych od 5 sierpnia 2026 r. Co zmienia nowelizacja ustawy o pomocy społecznej?

Od 5 sierpnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o pomocy społecznej, która wprowadza jedne z najważniejszych zmian w organizacji usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania od wielu lat. Nie jest to jednak rewolucja dotycząca prawa do usług opiekuńczych, lecz przede wszystkim uporządkowanie zasad ich realizacji oraz wprowadzenie standardów jakości, których dotychczas brakowało.

Zmiany wynikają z ustawy z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. 2026 poz. 974) i są elementem realizacji zobowiązań Polski wynikających z Krajowego Planu Odbudowy. ([Gov.pl][1])

Co pozostaje bez zmian?

Wbrew niektórym nagłówkom prasowym, nowelizacja nie rozszerza katalogu osób uprawnionych do usług opiekuńczych.

Nadal pomoc może zostać przyznana osobie, która z powodu:

wieku,
choroby,
niepełnosprawności lub innych przyczyn

wymaga wsparcia innych osób, a jednocześnie nie jest w stanie otrzymać niezbędnej pomocy od rodziny. Podstawowe przesłanki przyznawania usług określone w ustawie o pomocy społecznej pozostają takie same. ([Gov.pl][1])

Najważniejsza zmiana – pojawią się jednolite standardy usług

Do tej pory każda gmina organizowała usługi opiekuńcze w nieco inny sposób. Ustawa określała jedynie ogólne ramy, natomiast brakowało jednolitych standardów dotyczących:

zakresu wykonywanych czynności,
kwalifikacji osób świadczących usługi,
sposobu oceny jakości,
monitorowania realizacji świadczeń.

Nowelizacja ma to zmienić. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej otrzymał ustawowe upoważnienie do wydania rozporządzenia określającego minimalne standardy świadczenia usług opiekuńczych. Obecnie projekt tego rozporządzenia znajduje się na etapie prac legislacyjnych (projekt nr 103). ([Gov.pl][2])

Co będą obejmowały usługi opiekuńcze?

Zakres pomocy zasadniczo się nie zmienia i obejmuje przede wszystkim:

pomoc w codziennych czynnościach życiowych,
utrzymanie higieny osobistej,
pielęgnację zaleconą przez lekarza, niewymagającą specjalistycznych kwalifikacji,
wspieranie kontaktów społecznych i przeciwdziałanie izolacji.

Nadal odrębną formą pozostają specjalistyczne usługi opiekuńcze, przeznaczone dla osób wymagających wsparcia wynikającego z określonych chorób lub niepełnosprawności i wykonywane przez osoby posiadające odpowiednie przygotowanie zawodowe. ([Gov.pl][1])

Wyższe wymagania wobec osób świadczących usługi

Jednym z najważniejszych elementów nowelizacji jest podniesienie wymagań wobec osób wykonujących usługi opiekuńcze.

Osoby świadczące usługi będą musiały m.in.:

być pełnoletnie,
złożyć oświadczenie o zdolności psychofizycznej do wykonywania pracy,
ukończyć szkolenie z zakresu pierwszej pomocy,
nie być członkiem rodziny osoby, której świadczą usługi.

To rozwiązanie ma zwiększyć bezpieczeństwo zarówno seniorów, jak i osób wykonujących opiekę. ([Gov.pl][1])

Usługi sąsiedzkie nadal pozostają ważnym elementem systemu

Nowelizacja utrzymuje możliwość świadczenia usług sąsiedzkich, ale precyzyjniej określa wymagania wobec osób je wykonujących.

Poza ukończeniem szkolenia z pierwszej pomocy i złożeniem stosownego oświadczenia, osoba świadcząca pomoc sąsiedzką powinna:

mieszkać w najbliższej okolicy,
zostać zaakceptowana przez osobę korzystającą z pomocy,
uzyskać akceptację organizatora usług.

Ma to zwiększyć bezpieczeństwo i zaufanie w tej formie wsparcia.

Większa odpowiedzialność gmin

Nowelizacja nakłada na gminy nowe obowiązki.

Samorządy będą zobowiązane nie tylko organizować usługi opiekuńcze, ale również:

monitorować sposób ich realizacji,
oceniać jakość świadczonych usług,
analizować bezpieczeństwo i skuteczność pomocy,
reagować w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości.

To jedna z najistotniejszych zmian systemowych, ponieważ po raz pierwszy ustawowo wprowadzono obowiązek stałego nadzoru nad jakością usług opiekuńczych. ([Gov.pl][1])

Co przewiduje projekt rozporządzenia?

Choć rozporządzenie nie zostało jeszcze wydane, projekt zakłada m.in.:

świadczenie usług w sposób ciągły,
zapewnienie zastępstwa podczas nieobecności opiekuna,
możliwość realizacji usług przez siedem dni w tygodniu – co do zasady między godziną 6.00 a 21.00,
możliwość wykonywania części świadczeń przez dwóch opiekunów jednocześnie, jeśli wymaga tego stan osoby korzystającej z pomocy.

Projekt podkreśla również konieczność poszanowania godności, prywatności oraz prawa osoby starszej do samostanowienia. ([Gov.pl][2])

Wyzwanie pozostaje to samo – finansowanie

Mimo pozytywnego kierunku zmian warto zwrócić uwagę na problem, który budzi najwięcej dyskusji.

Nowelizacja wprowadza nowe obowiązki dla gmin związane z monitorowaniem jakości oraz organizacją usług, jednak nie tworzy odrębnego systemu finansowania tych zadań. Z tego powodu Prezydent, podpisując ustawę, zapowiedział skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej, wskazując na możliwe naruszenie zasady samodzielności finansowej samorządów. Nie wstrzymuje to jednak obowiązywania przepisów – ustawa weszła w życie zgodnie z planem. ([Senat][3])

Nowelizację należy ocenić pozytywnie, ponieważ po raz pierwszy wprowadza ednolite standardy jakości usług opiekuńczych, które od lat były jedną z największych luk w systemie pomocy społecznej. Większy nacisk na kwalifikacje opiekunów, pierwszą pomoc oraz monitorowanie jakości może realnie przełożyć się na bezpieczeństwo osób starszych.

Jednocześnie warto pamiętać, że same standardy nie zwiększą dostępności usług. Największym wyzwaniem pozostają niedobór wykwalifikowanych opiekunów, starzenie się społeczeństwa oraz ograniczone możliwości finansowe wielu gmin. Dlatego sukces nowych przepisów będzie zależał nie tylko od ich wdrożenia, ale również od zapewnienia odpowiednich środków na ich realizację. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że nowe obowiązki administracyjne nie przełożą się na realną poprawę dostępności wsparcia dla seniorów i osób niesamodzielnych.

Źródła:

[1]: https://www.gov.pl/…/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o… „Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Portal Gov.pl„

[2]: https://www.gov.pl/…/projekt-rozporzadzenia-ministra… „Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – Portal Gov.pl„

[3]: https://www.senat.gov.pl/…/pos…/tematy%2C660%2C1.html… „Prace / Posiedzenia / Senat Rzeczypospolitej Polskiej”